Middle Eastern Journal of Disability Studies

fa روابط ساختاری کارکرد خانواده و رفتارهای ‌پرخطر نوجوانان با نقش واسطه‌ای کیفیت زندگی در مدرسه Structural Relationships Between Family Functioning and Adolescents' High-Risk Behaviors With the Mediating Role of the Quality of School Life روانشناسی Psychology مقاله پژوهشی اصیل Original Research Article زمینه و هدف: رفتارهای ‌پرخطر یکی از پدیده‌های دورهٔ نوجوانی است و عوامل متعددی زمینه‌ساز آن به‌شمار می‌رود. هدف پژوهش حاضر، تعیین مدل ساختاری روابط کارکرد خانواده با رفتارهای ‌پرخطر نوجوانان دورۀ دوم متوسطه با نقش واسطه‌ای کیفیت زندگی در مدرسه بود. روش‌بررسی: روش پژوهش حاضر تحلیلی و از نوع همبستگی برمبنای مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعهٔ آماری پژوهش را دانش‌آموزان دورهٔ دوم متوسطهٔ استان قزوین در سال تحصیلی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ تشکیل دادند. نهصد نفر به‌روش نمونه‌گیری‌ خوشه‌ای‌‌ انتخاب ‌‌‌‌شدند. برای گردآوری داده‌ها، مقیاس رفتار پرخطر نوجوانان ایرانی (زاده محمدی و همکاران، ۱۳۹۰)، مقیاس عوامل‌ خطرساز و حفاظت‌کنندهٔ مصرف مواد (محمدخانی، ۱۳۸۷) و مقیاس کیفیت زندگی ‌در مدرسه (سلطانی شال و همکاران، ۱۳۹۰) به‌کار رفت. تحلیل داده‌ها در سطح معناداری ۰٫۰۱ و با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری) در نرم‌افزارهای SPSS و AMOS صورت گرفت. یافته‌ها: در مدل برازش داده‌شده، ضریب مسیر کل بین کارکرد خانواده با رفتارهای پرخطر (۰٫۰۰۱>p، ۰٫۶۲۸-=β) منفی و معنادار به‌دست آمد. ضریب مسیر مستقیم بین کارکرد خانواده با رفتارهای پرخطر (۰٫۰۰۱>p، ۰٫۴۳-=β) و ضریب مسیر مستقیم کیفیت زندگی در مدرسه با رفتارهای پرخطر (۰٫۰۰۱>p، ۰٫۳۶-=β) منفی و معنادار بود. ضریب مسیر مستقیم کارکرد خانواده با ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در مدرسه (۰٫۰۰۱>p، ۰٫۵۵=β) مثبت و معنادار و ضریب مسیر غیرمستقیم کارکرد خانواده با رفتارهای پرخطر (۰٫۰۰۱>p، ۰٫۱۹۵-=β) منفی و معنادار به‌دست آمد. شاخص‌های نکویی برازش داده‌های گردآوری‌شده (۰٫۰۵۶=RMSEA، ۲٫۵۸=X2/dF، ۰٫۹۷=CFI، ۰٫۹۶=GFI، ۰٫۹۳=AGFI) نشان داد، مدل از برازش مطلوبی برخوردار بود. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های این پژوهش، کارکرد ‌خانواده نقش تعیین‌کننده‌ای در رفتارهای پرخطر نوجوانان دارد‌؛ همچنین کیفیت زندگی در مدرسه بین کارکرد خانواده با رفتارهای پرخطر به‌صورت معناداری میانجیگری می‌کند. Background & Objectives: Adolescence is an important stage in the social and psychological growth and development of every person. Adolescence is associated with high–risk behaviors and has adverse effects on the health of the individual and society. Various biological, cognitive, social, and family factors are behind the occurrence of high–risk behaviors in teenagers. One of the important components in the formation of high–risk behaviors is the functioning of the family. In the past few years, the quality of school life has been emphasized due to its importance in the mental health and academic progress of students. The quality of life in the school and the overall satisfaction of the students from the school are formed from the activities inside the school. The aim of the current research was to determine the structural model of the relationship between family functioning and high–risk behaviors of second–year high school teenagers with the mediating role of quality of life at school. Methods: The current research method was analytical and correlational based on structural equation modeling. The statistical population included male and female students of Qazvin Province (Iran) secondary schools in the 2019–2020 academic year. The sample was selected using the cluster sampling method. In this research, a sample of 900 students was selected. Three standard scales were used to collect data: the Iranian Adolescents Risk–Taking Scale (Zadeh Mohammadi et al., 2011), the Risk and Protective Factors Scale (Mohammad Khani, 2008), and Quality of School Life Scale (Soltani Shal et al., 2011). Data analysis was done using descriptive and inferential statistical methods (The Pearson correlation coefficient and structural equation modeling) using SPSS software and AMOS software version 24 and the maximum likelihood estimation method. The evaluation of the model fit index and coefficients of all paths was done. The significance level of statistical tests was considered 0.01. Results: Results showed that the direct path coefficient between family functioning and high–risk behaviors was significant and negative (p<0.001, β=–0.43). The coefficient of the direct path of family functioning with quality of life at school was significant and positive (p<0.001, β=0.55). The coefficient of the direct path of quality of life in school with high–risk behaviors was significant and negative (p<0.001, β=–0.36). The indirect path coefficient of family functioning with high–risk behaviors was significant and negative (p<0.001, β=–0.195). Finally, the total path coefficient between family functioning and high–risk behaviors was significant (p<0.001, β=–0.628). Quality of school life mediates between family functioning and risky behaviors. Goodness of fit indices showed that the model has good fit (RMSEA=0.056, X2/df=2.58, CFI=0.97, GFI=0.96, AGFI=0.93). The structural model of explaining high–risk behaviors based on family functioning has a good fit with the mediating role of quality of life in school. Conclusion: Based on the findings of this research, the functioning of the family with the mediating role of the quality of life at school explains the high–risk behaviors of adolescents. The indicators for determining the fit of the model have a good fit. According to the relationships between the variables in the extracted model, to prevent high–risk behaviors, appropriate applications should be designed and necessary measures should be taken. رفتارهای پرخطر, کارکرد خانواده, کیفیت زندگی در مدرسه High–risk behaviors, Family functioning, Quality of life at school 131 131 http://jdisabilstud.org/browse.php?a_code=A-12-766-3&slc_lang=fa&sid=1 Akbar Anbari اکبر عنبری akbar.anbari44@yahoo.com 100319475328460054586 100319475328460054586 No PhD Student in General Psychology, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran دانشجوی دکتری روان‌شناسی عمومی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران Bahman Akbari بهمن اکبری akbari@iaurasht.ac.ir 100319475328460054587 100319475328460054587 Yes Professor, Department of Psychology, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran استاد، گروه روان‌شناسی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران Abbas Sadeghi عباس صادقی asadeghi@guilan.ac.ir 100319475328460054588 100319475328460054588 No Associate Professor, Department of Psychology, Guilan University, Rasht, Iran دانشیار، گروه مشاوره، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Mahvash Mafi مهوش مافی dr.mahvashmafi@liau.ac.ir 100319475328460054589 100319475328460054589 No Associate Professor, Department of Clinical Psychology, Lahijan Branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran دانشیار، گروه روان‌شناسی بالینی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران