Middle Eastern Journal of Disability Studies

fa بررسی اثربخشی بستهٔ مداخلات شناختی‌رفتاری مادرمحور ویژهٔ کودکان ۴تا۶ سال مبتلا به اختلال برون‌نمود بر بهبود تعامل والد-کودک Studying the Effectiveness of the Mother-Centered Cognitive-Behavioral Intervention Package Specific for 4-6 Years Old Children With Externalizing Disorders on Improving Parent-Child Interaction روانشناسی Psychology مقاله پژوهشی اصیل Original Research Article چکیده زمینه و هدف: اختلالات برون‌نمود اغلب در سنین پیش‌دبستانی و مدرسه در کودکان بروز می‌کند و نشانه‌های این اختلال بر تعامل کودک و والدین اثرات منفی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی بستهٔ مداخلات شناختی‌رفتاری مادرمحور ویژهٔ کودکان مبتلا به اختلال برون‌نمود بر بهبود تعامل والد-کودک انجام شد. روش‌بررسی: روش پژوهش، نیمه‌آزمایشی با استفاده از طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری پژوهش را تمامی مادران کودکان با اختلال برون‌نمود ۴تا۶ سال (سنین پیش‌دبستان) شهر تهران در سال ۹۹-۱۳۹۸ تشکیل دادند. از این میان، سی مادر داوطلب واجد شرایط دارای کودک مبتلا به اختلالات برون‌نمود با روش نمونه‌گیری دردسترس به‌عنوان گروه نمونه وارد مطالعه شدند. سپس به‌صورت تصادفی در گروه‌های آزمایش و گواه (هر گروه پانزده نفر) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس تعامل والد-کودک (پیانتا و همکاران، ۱۹۹۷) و بستهٔ شناختی‌رفتاری مادرمحور بود. گروه آزمایش طی دوازده جلسه درمان ۱۲۰دقیقه‌ای، مداخلهٔ شناختی‌رفتاری را دریافت کرد؛ ولی گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در سطح معناداری ۰٫۰۵۰ در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۴ صورت گرفت. یافته‌ها: اثر گروه، اثر زمان و اثر متقابل زمان و گروه بر متغیرهای تعارض و وابستگی و ارتباط مثبت معنادار بود (۰٫۰۵>p). در گروه آزمایش، در متغیرهای تعارض و وابستگی، میانگین نمرات مراحل پس‌آزمون و پیگیری درمقایسه با میانگین نمرات پیش‌آزمون به‌طور معناداری کاهش یافت (۰٫۰۰۱>p) و در متغیر ارتباط مثبت، به‌طور معناداری افزایش یافت (۰٫۰۰۱>p)؛ همچنین در متغیرهای مذکور، تفاوت بین نمرات مرحلهٔ پس‌آزمون با نمرات مرحلهٔ پیگیری در گروه مداخله معنادار نبود که بیانگر ثبات اثرات درمان با گذشت زمان بود (۰٫۰۵<p). نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، درمان شناختی‌رفتاری مادرمحور بر بهبود تعامل والد-کودک مؤثر است و کارایی دارد. این روش درمانی به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر و سودمند برای خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلالات برون‌نمود پیشنهاد می‌شود. Abstract Background & Objectives: Externalizing disorders are common in children and appear in preschool and school ages. The disorders include Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), Conduct Disorder (CD), and Oppositional Defiant Disorder (ODD), whose symptoms have a negative impact on the interaction between children and parents. One of the effective and well–known treatments to reduce children's behavioral problems is cognitive–behavioral therapy (CBT). This therapy is one of the extensive non–medicinal approaches. It is essential to intervene with children with externalizing disorders as early as possible before their maladaptive behaviors become increasingly stable and destructive. Education should start with mothers because of the parent's role, especially mothers, who interact and communicate most with children. The present study investigated the effectiveness of a package of cognitive–behavioral interventions centered on mothers with children with externalizing problems in improving child–parent interaction. Methods: This quasi–experimental study employed a pretest–posttest and a two–month follow–up design with a control group. The study subjects were 30 mothers with children with externalizing problems who were chosen by convenience sampling. Then, they were randomly assigned to the experimental and control groups. The research tools were the Parent–Child Relationship Scale (PCRS) (Pianta et al., 1997) and mother–centered cognitive–behavioral intervention (CBT). The program was implemented in two main stages, including the main framework of cognitive behavioral therapy and the combination of this framework with the behavioral characteristics of children and the problems of mothers with children with externalizing behavioral disorders. The experimental group received CBT intervention for twelve 120–minute sessions, but the control group did not receive any intervention. Descriptive statistics (mean, standard deviation, frequency, and percentage) were used to describe the obtained data. For data analysis, analysis of variance with repeated measurements and post hoc Bonferroni test were used. All analyses were done using SPSS version 24 software. The significance level of statistical tests was considered 0.050. Results: The results showed that the group effect, the time effect, and the interaction effect of time and group on the variables of conflict and dependence and positive relationship were significant (p<0.05). In the experimental group, in the variables of conflict and dependence, the average scores of the posttest and follow–up stages were significantly reduced compared to the average scores of the pretest stage (p<0.001). Also, in the variables of conflict (p=1.000) and dependence (p=0.323), the difference between the scores of the posttest and follow–up in the intervention group was not significantly different, indicating the stability of the treatment effects over time. In the experimental group, in the positive relationship variable, the average scores of the posttest and follow–up stages increased significantly compared to the average scores of the pretest stage (p<0.001). Also, the difference between the scores of the posttest and the scores of the follow–up in the intervention group was not significant, indicating the stability of the treatment effects over time (p=0.319). However, in the control group, in the mentioned variables, the difference between the scores of the pretest stage and the scores of the posttest and follow–up stages was not significant (p>0.05) Conclusion: According to the research findings, the mother–based cognitive behavior intervention (CBT) effectively improves the parent–child relationship. This therapy, as an effective and beneficial intervention, is suggested for families with children with externalizing disorders. مداخلات شناختی‌رفتاری مادرمحور, اختلال برون‌نمود, تعامل والد-کودک Mother–centered cognitive–behavioral interventions, Externalizing disorders, Parent–child interaction 127 127 http://jdisabilstud.org/browse.php?a_code=A-12-3204-2&slc_lang=fa&sid=1 Sanaz Dorostkar ساناز درستکار sanaz.dorostkar@yahoo.com 100319475328460058783 100319475328460058783 No PhD Student in Psychology and Children with Exceptional Education, Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran دانشجوی دکتری روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران Saeid Hassanzadeh سعید حسن زاده hasanz@ut.ac.ir 100319475328460058784 100319475328460058784 Yes Associate Professor, Psychology Group, Faculty of Education Sciences & Psychology, Tehran University, Tehran, Iran دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکدهٔ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Samira Vakili سمیرا وکیلی Vakili75sa@gmail.com 100319475328460058785 100319475328460058785 No Assistant Professor, Faculty of Psychology and Children with Exceptional Education, Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran استادیار گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران Sogand Ghasemzadeh سوگند قاسم زاده s.ghasemzadeh@ut.ac.ir 100319475328460058786 100319475328460058786 No Assistant Professor, Psychology Group, Faculty of Education Sciences & Psychology, Tehran University, Tehran, Iran استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکدهٔ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران