Middle Eastern Journal of Disability Studies

fa تدوین بستهٔ توان‌بخشی چیرگی شناختی و بررسی اثربخشی آن بر مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان Compiling a Cognitive Proficiency Rehabilitation Package and Studying its Effectiveness on the Reading Skills of Students with Dyslexia توانبخشی Rehabilitation مقاله پژوهشی اصیل Original Research Article زمینه و هدف: نارساخوانی یکی از اختلالات شایع یادگیری است. دانش‌آموزان مبتلا درزمینهٔ مهارت‌های خواندن با مشکلات عمده‌ای مواجه هستند و نیاز به تدوین بسته‌های توان‌بخشی در این زمینه احساس می‌شود؛ لذا پژوهش حاضر باهدف تدوین بستهٔ توان‌بخشی چیرگی شناختی و بررسی اثربخشی آن بر مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان انجام شد. روش‌بررسی: پژوهش حاضر ازنظر روش، ترکیبی بود. برای تدوین بستهٔ آموزشی رو‌یکرد کیفی و به‌منظور سنجش اثربخشی آن، رویکرد کمی و روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون و پیگیری همراه با گروه گواه به‌کار رفت. جامعهٔ آماری پژوهش را دانش‌آموزان پسر ۹تا۱۱سالهٔ داوطلب واجد شرایط نارساخوان مراجعه‌کننده به مراکز دولتی اختلال یادگیری شهر ارومیه در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ تشکیل دادند. آزمودنی‌ها با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده وارد مطالعه شدند و در دو گروه گواه و آزمایش قرار گرفتند. آزمون مهارت خواندن (نما) (کرمی نوری و همکاران، ۱۳۸۴) قبل و بعد از مداخله و یک ماه پس از مداخلهٔ توان‌بخشی چیرگی شناختی، توسط شرکت‌کنندگان تکمیل شد. تحلیل داده‌ها به‌کمک آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۲ در سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۵ صورت گرفت. یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نشان داد، تأثیر مداخلۀ توان‌بخشی چیرگی شناختی بر مهارت‌های درک متن (۰٫۰۰۹=p)، خواندن کلمات (۰٫۰۰۱>p)، درک کلمات (۰٫۰۰۱>p)، زنجیرهٔ کلمات (۰٫۰۲۷=p)، نامیدن تصاویر (۰٫۰۱۱=p)، حذف آواها (۰٫۰۴۲=p) و خواندن ناکلمات (۰٫۰۳۰=p) در گروه آزمایش معنادار بود؛ اما در قافیه (۰٫۰۷۲=p) و نشانه‌های حرف (۰٫۰۵۸=p) و نشانه‌های مقوله (۰٫۰۶۱=p) تفاوت معناداری بین گروه‌های آزمایش و گواه مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌ها نتیجه گرفته می‌شود، بستهٔ توان‌بخشی چیرگی شناختی تدوین‌شده بر مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان اثربخش است؛ لذا با تمرکز بر نتایج پژوهش حاضر می‌توان برای ارتقای مهارت‌های خواندن این دانش‌آموزان اقدام کرد. Background & Objectives: Dyslexia is a common learning disorder that primarily affects the ability to read. Students with dyslexia face significant challenges, particularly in decoding words and connecting spelling with pronunciation. Recent research has pointed to a combination of biological, neurological, and environmental factors contributing to the development of dyslexia. Moreover, poor educational practices are often found to exacerbate the difficulties faced by students with dyslexia. Dyslexia can result in significant functional impairments if left untreated, often necessitating ongoing support. Cognitive rehabilitation programs have emerged as an effective means of enhancing reading skills in students with dyslexia. These programs are particularly popular for children with developmental disorders, aiming to address cognitive deficits and enhance cognitive functions. The therapeutic approach targets executive functions, using techniques based on brain plasticity, or the brain’s ability to reorganize itself in response to challenges. Cognitive rehabilitation methods start with basic skills and gradually incorporate more complex tasks, tracking progress over time. The primary objective of this study is to develop a cognitive proficiency rehabilitation package and evaluate its effectiveness in improving the reading skills of dyslexic students. Methods: This research employed a mixed-methods approach, combining both qualitative and quantitative methodologies. A qualitative approach was used to design the training package, while a quantitative approach assessed its effectiveness. A quasi-experimental design was utilized, featuring pretests and posttests, along with one control group. The study involved male dyslexic students, aged 9 to 10 years, attending learning disability centers in Urmia City, Iran during the 2023-2024 academic year. Participants were randomly assigned to either the experimental or control group. The inclusion criteria for participants in the research were the family’s willingness for the child to participate in the research, completion of the consent form to participate in the study, enrollment in elementary school, diagnosis of dyslexia by specialists, absence of any other mental disorder and disability (based on assessments in the file), an intelligence quotient (IQ) score greater than 85 on the Wechsler Intelligence Scale (available in the file), and no physical disabilities. The exclusion criteria for participants from the research included absence from more than three training sessions, contracting illnesses that affect learning processes during the research, concurrent participation in another intervention program, identification of behavioral disorders, hyperactivity, intellectual disability, visual or hearing impairments, and epilepsy during the study. For the qualitative part of the present research, the research steps were conducted based on the seven-step model of Sandelowski and Barroso (2002). Given the number of experts (10 persons), each session of the rehabilitation program was accepted with a content validity ratio (CVR) greater than 0.75. All 15 sessions of the rehabilitation program achieved a CVR score higher than the specified value of 0.75. The average CVR obtained for all 15 sessions of the proposed program was estimated at 0.90. The content validity index (CVI) was calculated for each session and for the entire program between 0.70 and 1, indicating adequate program validity. Therefore, the credibility of the designed program was approved in terms of necessity or relevance. Reading and dyslexia test (NEMA) (Karami Nouri & Moradi, 2005) was administered at three stages: before the intervention, immediately after the intervention, and one month later. Data analysis was conducted using repeated measures analyses of variance (ANOVA), with SPSS version 22, and a significance level set at 0.05. Results: The repeated measures ANOVA revealed significant improvements in various reading skills following the intervention. The results showed that cognitive proficiency rehabilitation intervention had a significant effect on the skills of text comprehension (p=0.009), word reading (p<0.001), word comprehension (p<0.001), word chaining (p=0.027), picture naming (p=0.011), phone deletion (p=0.042), and nonword reading (p=0.030) in the experimental group. However, there was no significant effect in rhyme (p=0.072), letter signs (p=0.058), and signs of categories (p=0.061). Conclusion: According to the findings, cognitive proficiency rehabilitation package is effective in improving the reading skills of dyslexic students. Therefore, focusing on the results of this research, interventions can be implemented to enhance the reading skills of these students. توان‌بخشی چیرگی شناختی, مهارت خواندن, دانش‌آموزان نارساخوان Cognitive proficiency rehabilitation, Reading skills, Dyslexic students 8 0 http://jdisabilstud.org/browse.php?a_code=A-12-3873-1&slc_lang=fa&sid=1 Monire Pirmohamadi منیره پیرمحمدی M.pirmohammadi1995@gmail.com 100319475328460069043 100319475328460069043 No Department of Psychology, Allameh Tabataba'i University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران Saeed Rezayi سعید رضایی saeed.rezayi@atu.ac.ir 100319475328460069044 100319475328460069044 Yes Department of Exceptional Psychology, Allameh Tabataba'i University of Tehran, Tehran, Iran گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران Fatemeh Nikkhoo فاطمه نیکخو fnikkhoo@atu.ac.ir 100319475328460069045 100319475328460069045 No Department of Exceptional Psychology, Allameh Tabataba'i University of Tehran, Tehran, Iran گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران Asgar Alimohamadi عسگر علیمحمدی alimohamadi@atu.ac.ir 100319475328460069046 100319475328460069046 No Department of Exceptional Psychology, Allameh Tabataba'i University of Tehran, Tehran, Iran گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنائی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران