Middle Eastern Journal of Disability Studies

fa مقایسهٔ اثربخشی آموزش توانمندسازی شناختی و آموزش راهبردهای فراشناخت بر کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظه در دانش‌آموزان مبتلا به اختلال خواندن Comparing the Effectiveness of Cognitive Empowerment Training and Metacognitive Strategies Training on Executive Functions and Memory Capacity in Students with Reading Disorders روانشناسی Psychology مقاله پژوهشی اصیل Original Research Article چکیده زمینه و هدف: آموزش توانمندسازی شناختی و راهبردهای فراشناخت، کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظهٔ دانش‌آموزان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. پژوهش حاضر باهدف مقایسهٔ اثربخشی آموزش توانمندسازی شناختی و آموزش راهبردهای فراشناخت بر کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظه در دانش‌آموزان ۷تا۱۱ سال مبتلا به اختلال خواندن انجام شد. روش‌بررسی: روش پژوهش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با سه گروه (دو گروه آزمایشی و یک گروه گواه) و دورهٔ پیگیری بود. جامعهٔ آماری پژوهش را تمامی دانش‌آموزان دارای اختلال خواندن ۷تا۱۱ سال شهرستان گنبدکاووس تشکیل دادند که در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ مشغول به تحصیل بودند و به مراکز مشکلات یادگیری ویژهٔ آموزش‌وپرورش معرفی شدند. به‌روش نمونه‌گیری غیرتصادفی هدفمند، ۴۵ دانش‌آموز داوطلب واجد شرایط وارد مطالعه شدند. در هریک از سه گروه‌ مذکور، پانزده نفر به‌طور تصادفی قرار گرفتند. گروه آزمایش اول، آموزش توانمندسازی شناختی براساس مدل شناختی توماس و ولتهوس (۱۹۹۰) را به‌مدت هشت جلسهٔ گروهی شصت‌دقیقه‌ای و گروه آزمایش دوم آموزش راهبردهای فراشناخت (گوئتز و همکاران، ۲۰۰۸) را به‌مدت هفت جلسهٔ گروهی ۴۵دقیقه‌ای دریافت کرد. ابزارهای پژوهش، فرم والدین پرسش‌نامهٔ درجه‌بندی رفتاری کارکردهای اجرایی (بریف) (جیویا و همکاران، ۲۰۰۰) و آزمون حافظهٔ ارقام وکسلر (نسخهٔ چهارم) (وکسلر، ۲۰۰۳) بود شد. برای تحلیل داده‌ها تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی توکی در سطح معناداری ۰٫۰۵ ازطریق نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۷ به‌کار رفت. یافته‌ها: اثر زمان، اثر گروه و اثر متقابل زمان و گروه بر نمره‌های متغیرهای کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظه معنادار بود (۰٫۰۰۱>p). روش‌های مداخلۀ توانمندسازی شناختی و راهبردهای فراشناخت بر متغیرهای کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظه مؤثر بود (۰٫۰۰۱>p). همچنین بین دو روش مداخله در تأثیرگذاری بر متغیرها تفاوت معناداری وجود نداشت (۰٫۰۵<p< i=""></p<>). نتیجه‌گیری: دو مداخلهٔ توانمندسازی شناختی و راهبردهای فراشناخت نقش مؤثری بر بهبود کارکردهای اجرایی و ظرفیت حافظهٔ دانش‌آموزان مبتلا به اختلال خواندن دارد؛ همچنین بین اثربخشی دو روش مداخله تفاوت معنادار مشاهده نمی‌شود که نشان‌دهندهٔ اثربخشی یکسان دو مداخله است. Abstract Background & Objectives: Students with reading disabilities are likely to have problems in other areas of their education, and children who are slower than other students in preschool and first grade are also behind in the second and third grades and have problems with executive functions. Executive functions include cognitive processes, including attention control, inhibitory control, working memory, cognitive flexibility, reasoning, problem solving, and planning, which are essential for controlling behavior. In addition to executive functions, the memory capacity of students with reading disabilities is also associated with problems. To empower children, various models and methods have been developed by scholars that have promoted children's individual and personality capabilities, improved self–awareness, life skills, and time management, and created a positive self–image. The effective methods for improving executive functions, memory capacity, and performance of students with reading disabilities are cognitive empowerment training and metacognitive strategies. Therefore, the present study aimed to compare the effectiveness of cognitive empowerment and metacognitive strategy training on executive functions and memory capacity in 7– 11–year–old students with reading disorders. Methods: The present research method was quasi–experimental with a pretest–posttest and a follow–up design and three groups (two experimental groups and one control group). The statistical population of this study included all students with reading disorders aged 7–11 in Gonbad–e Kavus City, Iran, who were studying in the academic year 2023–2024. They were introduced to the centers for special education learning problems. The sample size was 45 students selected through purposive non–random sampling. Of these, 15 were randomly assigned to the control group, 15 to the first experimental group, and 15 to the second experimental group. The inclusion criteria were as follows: studying in the second to sixth grades of elementary schools in the city or villages of Gonbad–e Kavus City in the academic year 2023–2024, having a reading problem, having normal intelligence, being in the age range of 7 to 11 years, willingness to participate in the research, and providing informed consent of parents. The exclusion criteria were absent from more than two sessions of therapy sessions, participating in any other type of educational intervention at the same time, and suffering from a chronic and severe physical or mental illness. The ethical considerations of the present study included the absence of any compulsion to participate in the study, observing the principle of confidentiality, avoiding any harm or injury to the participants, informed consent and full awareness of the parents about the objectives of the study, and the participants' freedom to not continue to cooperate in the study. Cognitive empowerment training based on the cognitive model of Thomas and Velthouse (1990) was implemented for eight 60–minute sessions in groups for the first experimental group, and the metacognitive strategies training package (Goetz et al., 2008) was implemented for six 45–minute sessions in groups for the second experimental group. The research instruments were the Parent Form of the Behavioral Rating Inventory for Executive Functions (BRIEF) (Gioia et al., 2000) and the Wechsler Digit Memory Test (4th edition) (Wechsler, 2003). Descriptive statistics, including mean, standard deviation, and frequency, were used to describe the data characteristics, and multivariate analysis of covariance and Tukey post hoc test was used in the inferential statistics section. Data analysis was performed in SPSS version 27 software. Results: The effect of time, group, and the interaction of time and group on the scores of executive functions and memory capacity variables were significant (p<0.001). Cognitive empowerment intervention methods and metacognitive strategies effectively affected executive functions and memory capacity variables (p<0.001). Also, there was no significant difference between the two intervention methods in affecting the variables (p>0.05). Conclusion: According to the results, the two interventions, including cognitive empowerment and metacognitive strategies, have an effective role in improving the executive functions and memory capacity of students with reading disorders; also, there is no significant difference between the effectiveness of the two intervention methods, indicating the equal effectiveness of the two interventions. توانمندسازی شناختی, راهبردهای فراشناخت, کارکردهای اجرایی, ظرفیت حافظه, دانش‌آموزان با اختلال خواندن Cognitive empowerment, Metacognitive strategies, Executive functions, Memory capacity, Students with reading disorders 25 25 http://jdisabilstud.org/browse.php?a_code=A-12-3891-1&slc_lang=fa&sid=1 Yaghoob Bayat یعقوب بیات yagoobbayat@yahoo.com 100319475328460066007 100319475328460066007 No PhD Student in Educational Psychology, Department of Psychology, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، گروه روان‌شناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Shaban Heydari شعبان حیدری Shaban.heydari17@iau.ac.ir 100319475328460066008 100319475328460066008 Yes Assistant Professor, Department of Psychology, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran استادیار، گروه روان‌شناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران Bahram Mirzaeian بهرام میرزاییان mmirzaian@gmail.com 100319475328460066009 100319475328460066009 No Assistant Professor, Department of Psychology, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran استادیار، گروه روان‌شناسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران