زمینه و هدف: مهارت‌های ارتباطی‌اجتماعی و مشکلات رفتاری از عناصر اساسی رشد و سازگاری کودکان با نیازهای ویژه‌اند و ضعف در این حوزه‌ها می‌تواند عملکرد روزمره و سازگاری فردی و اجتماعی آنان را به‌طور جدی مختل کند. این پژوهش باهدف بررسی اثربخشی درمان پاسخ‌محور بر مهارت‌های ارتباطی‌اجتماعی و مشکلات رفتاری درون‌‌ریزی‌شده و برون‌ریزی‌شدۀ دانش‌آموزان با ناتوانی هوشی دختر شهر یزد انجام شد.

روش‌بررسی: روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه گواه بود. دانش‌آموزان دختر با ناتوانی هوشی مدارس استثنایی شهر یزد در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، جامعۀ آماری پژوهش را تشکیل دادند. با استفاه از روش نمونه‌گیری هدفمند، سی نفر از دانش‌آموزان دختر با ناتوانی هوشی وارد مطالعه شدند و به‌طور تصادفی در گروه آزمایش وگروه گواه (هر گروه پانزده نفر) قرار گرفتند. جمع‌آوری داده‌ها با استفاده از مقیاس درجه‌بندی مهارت‌های اجتماعی (گرشام و الیوت، ۱۹۹۰) و سیاهۀ رفتاری کودک (آخنباخ، ۱۹۹۱) انجام شد. گروه آزمایش درمان ‌پاسخ‌محور را در بیست جلسۀ یک‌ساعته، هفته‌ای دو‌بار دریافت کرد؛ اما گروه گواه در فهرست انتظار برای آموزش قرار گرفت. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی با نرم‌افزار SPSS نسخۀ ۲۷ تحلیل شد. سطح معنا‌داری همۀ آزمون‌های آماری ۰٫۰۵ بود.

یافته‌ها: نتایج نشان داد، اثر زمان، اثر گروه و اثر تعامل زمان و گروه بر مهارت‌های ارتباطی‌اجتماعی، مشکلات رفتاری برون‌ریزی‌‌شده و درون‌ریزی‌‌شده معنادار بود (p < ۰٫۰۰۰۱). همچنین، در متغیرهای مذکور، بین میانگین نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون و نیز بین میانگین نمرات پیش‌آزمون و پیگیری تفاوت معناداری وجود داشت (p < ۰٫۰۰۰۱)؛ اما بین میانگین نمرات پس‌آزمون و پیگیری تفاوت معناداری مشاهده نشد (p > ۰٫۰۵).

نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، درمان پاسخ‌محور بر بهبود مهارت‌های ارتباطی‌اجتماعی و کاهش مشکلات رفتاری درون‌ریزی‌‌شده و برون‌ریزی‌شدۀ کودکان با ناتوانی هوشی اثربخشی دارد؛ بنابراین این درمان می‌تواند در برنامه‌های توان‌بخشی کودکان با ناتوانی هوشی استفاده شود.