زمینه و هدف: اختلال وسواس فکری-عملی یکی از شایع‌ترین، ناتوان‌کننده‌ترین و مقاوم‌ترین اختلالات روان‌شناختی مطرح است. پژوهش حاضر باهدف مقایسهٔ اثربخشی طرح‌واره‌درمانی و ذهن‌آگاهی بر سیستم‌های مغزی-رفتاری و خودکنترلی بیماران مبتلا به وسواس فکری-عملی انجام شد.

روش‌بررسی: پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری پژوهش را تمامی بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی مراجعه‌کننده به مراکز مشاورهٔ شهر ساری در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند. از این جامعه ۴۵ نفر داوطلب واجد شرایط به‌روش نمونه‌گیری هدفمند وارد مطالعه شدند و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه گواه (هر گروه پانزده نفر) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش ‌مقیاس‌های سیستم‌ بازداری رفتاری/سیستم فعال‌سازی رفتاری (کارور و وایت، ۱۹۹۴) و مقیاس خودکنترلی (تانجی و همکاران، ۲۰۰۴) بود. آزمودنی‌ها در گروه آزمایش اول طرح‌واره‌درمانی و در گروه آزمایش دوم ذهن‌آگاهی را دریافت کردند؛ اما برای گروه گواه تا پایان پژوهش درمانی ارائه نشد. تحلیل داده‌های پژوهش با تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۴ در سطح معناداری ۰٫۰۵ صورت گرفت.

یافته‌ها: نتایج نشان داد، بین گروه‌های آزمایش طرح‌واره‌درمانی و ذهن‌آگاهی با گروه گواه در متغیرهای سیستم بازداری رفتاری (p = ۰٫۰۰۱) و سیستم فعال‌سازی رفتاری (p = ۰٫۰۰۱) و خودکنترلی (p = ۰٫۰۰۱) تفاوت معنادار وجود داشت. همچنین طرح‌واره‌درمانی درمقایسه با ذهن‌آگاهی بر افزایش سیستم بازداری رفتاری (p = ۰٫۰۰۵) و خودکنترلی (p = ۰٫۰۰۵) و کاهش سیستم فعال‌سازی رفتاری (p = ۰٫۰۰۵) بیماران مبتلا به وسواس فکری-عملی اثربخشی بیشتری داشت.

نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، طرح‌واره‌درمانی درمقایسه با ذهن‌آگاهی بر افزایش سیستم بازداری رفتاری و خودکنترلی و کاهش سیستم فعال‌سازی رفتاری بیماران مبتلا به وسواس فکری-عملی اثربخشی بیشتری دارد.