مجله مطالعات ناتوانی (علمی- پژوهشی)

محمد سلیمان پور, هادی پاکدل

چکیده
زمینه و هدف: باتوجه‌به اینکه گرایش به اعتیاد از عوامل مختلفی نشئت می‌گیرد دو عامل مهم در این زمینه می‌تواند سازمان شخصیت کرنبرگ و روابط ابژه باشد؛ بنابراین تحقیق حاضر باهدف بررسی رابطهٔ سازمان شخصیت کرنبرگ و روابط ابژه در گرایش به اعتیاد دانش‌آموزان دورهٔ دوم متوسطهٔ شهر ارومیه انجام شد.
روش‌بررسی: نوع پژوهش به‌لحاظ روش، تحلیلی از نوع همبستگی بود. جامعهٔ آماری پژوهش را تمامی دانش‌آموزان پسر دورهٔ دوم متوسطهٔ ناحیهٔ یک شهر ارومیه در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ تشکیل دادند. انتخاب نمونه به‌روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای تصادفی صورت گرفت و ۲۱۵ نفر انتخاب شدند. به‌منظور گردآوری داده‌ها پرسش‌نامهٔ سازمان شخصیت (کرنبرگ، ۲۰۰۲)، پرسش‌نامهٔ روابط ابژه و واقعیت‌سنجی بل (بل، ۱۹۹۵) و پرسش‌نامهٔ گرایش به اعتیاد (زرگر، ۱۳۸۵) به‌کار رفت. تحلیل داده‌ها با ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۱ صورت گرفت. سطح معناداری آزمون‌ها ۰٫۰۵ بود.
یافته‌ها: نتایج ضریب همبستگی پیرسون مشخص کرد، بین متغیرهای روابط ابژه و گرایش به اعتیاد (۰٫۳۱=r)  و بین سازمان شخصیت کرنبرگ و گرایش به اعتیاد (۰٫۲۸=r)، رابطۀ مثبت و معنادار وجود داشت (۰٫۰۰۱˂p). یافته‌های تحلیل رگرسیون نشان داد، درمجموع دو متغیر روابط ابژه و سازمان شخصیت کرنبرگ به‌ترتیب ۳۱درصد و ۲۸درصد از واریانس گرایش به اعتیاد را تبیین کردند (۰٫۰۰‍۱˂p).
نتیجه‌گیری: براساس نتایج پژوهش، دو عامل سازمان شخصیت کرنبرگ و روابط ابژه دارای نقش مهمی در گرایش به اعتیاد در نوجوانان است و مداخلهٔ زودهنگام در این عوامل می‌تواند از اعتیاد پیشگیری کند.

راحله منتظری, فاطمه صغری کربلایی هرفته, محمدعلی فردین

چکیده
زمینه و هدف: پریشانی هیجانی یکی از مؤلفه‌های روان‌شناختی مؤثر در افراد دارای اختلالات روان‌تنی است. این پژوهش باهدف بررسی اثربخشی هیپنوتراپی اریکسونی بر پریشانی هیجانی در زنان دارای اختلالات روان‌تنی مراجعه‌کننده به مراکز درمانی شهر یزد انجام شد.
روش‌بررسی: پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری را زنان ۲۰تا۴۵ سال مبتلا به اختلالات روان‌تنی مراجعه‌کننده به مراکز درمانی شهر یزد در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند. از بین آنان، با روش نمونه‌گیری دردسترس، چهل نفر داوطلب واجد شرایط وارد پژوهش شدند. سپس با گمارش تصادفی بیست نفر در گروه مداخله و بیست نفر در گروه گواه قرار گرفتند. در طول پژوهش یک نفر از افراد گروه مداخله و سه نفر از افراد گروه گواه، از ادامهٔ پژوهش انصراف دادند و افت نمونه روی داد. امتیازات متغیر پریشانی هیجانی به‌وسیلهٔ مقیاس تحمل پریشانی (سیمونز و گاهر، ۲۰۰۵) در دو نوبت زمانی قبل و بعد از مداخلهٔ هیپنوتراپی اریکسونی مقایسه شد. مداخله شامل دوازده جلسه هیپنوتراپی اریکسونی فردی نوددقیقه‌ای به‌صورت هفتگی برای گروه مداخله بود. گروه گواه در طول مطالعه هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس در سطح معناداری ۰٫۰۵ به‌کمک نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۵ انجام شد.
یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس با تعدیل اثر پیش‌آزمون نشان داد، در پس‌آزمون بین گروه دریافت‌کنندهٔ هیپنوتراپی اریکسونی و گروه گواه بدون هیچ‌نوع مداخله‌ای، در میانگین متغیر پریشانی هیجانی تفاوت معنادار وجود داشت (۰٫۰۰۱>p)؛ همچنین براساس نتایج مربوط به اندازۀ اثر، ۶۰درصد از تفاوت بین گروه مداخله و گروه گواه در مقیاس تحمل پریشانی ناشی‌از اثر درمان بود.
نتیجه‌گیری: باتوجه‌به نتایج، هیپنوتراپی اریکسونی درمانی مؤثر برای بهبود پریشانی هیجانی در زنان دارای اختلالات روان‌تنی است.

محدثه سلطانی نژاد, محمد حسین فلاح یخدانی, سعید وزیری, ماریه دهقان منشادی

چکیده
زمینه و هدف: طلاق از تحولات ساختاری بسیار مهم‌ در خانواده است که می‌تواند ابعاد مختلف زندگی فرزندان را تحت‌تأثیر قرار دهد. دختران نوجوان به‌دلیل ویژگی‌های رشدی خاص، دربرابر پیامدهای طلاق آسیب‌پذیرتر هستند. هدف پژوهش حاضر، واکاوی تجارب زیستهٔ دختران نوجوان در خانواده‌های طلاق شهر یزد بود.
روش‌بررسی: روش این پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی بود. جامعهٔ آماری را دختران نوجوان دارای تجربهٔ طلاق والدین در شهر یزد تشکیل دادند که به‌روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. حجم نمونه با شانزده نفر به‌اشباع رسید. داده‌ها ازطریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و با مراحل هفت‌گانهٔ کلایزی تحلیل شد.
یافته‌ها: نتایج تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج بیست مفهوم و هشت مضمون فرعی و سه مضمون اصلی منجر شد. براساس نتایج، دختران نوجوان در خانواده‌های طلاق با چالش‌های متعددی در سهٔ حوزه اصلی مواجه هستند: چالش‌های درون‌فردی (شناختی، هیجانی، رفتاری)؛ چالش‌های بین‌فردی (ارتباط با خانواده، فامیل، دوستان)؛ چالش‌های اقتصادی (مشکل مالی، داشتن شغل).
نتیجه‌گیری: طلاق پیامدهای منفی متعددی همچون چالش‌های درون‌فردی، چالش‌های بین‌فردی و چالش‌های اقتصادی برای ‌دختران نوجوان دارد. این چالش‌‌ها سبب درک عمیق‌تری از پیامدهای چندبُعدی طلاق در دختران نوجوان می‌شود؛ همچنین شناخت و آگاهی از چالش‌های مذکور می‌تواند مداخله و توانمندسازی این قشر آسیب‌پذیر را تسهیل کند.

هادی فراست, ذبیح اله عباس پور, زهرا تنها, عزت اله قدم پور

چکیده
زمینه و هدف: ازجمله مسائل مهم در حوزهٔ خانواده، توجه به کیفیت رابطهٔ مادرشوهر و عروس است. تحقیق حاضر باهدف بررسی اثربخشی برنامهٔ ارتقاء کیفیت رابطهٔ مادرشوهر و عروس بر ابعاد همدلی همسر و تنظیم هیجان عروس انجام شد.
روش‌بررسی: روش تحقیق نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری را تمامی عروس‌ها و همسرانشان در شهر خرم‌آباد در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند. با روش نمونه‌گیری دردسترس ۳۲ نفر (عروس و داماد)، به‌عبارتی شانزده زوج داوطلب واجد شرایط به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (دو گروه شانزده‌نفره) قرار گرفتند. ابزارهای جمع‌آوری داده‌ها در پیش‌آزمون و پس‌آزمون، مقیاس همدلی داویس (داویس، ۱۹۸۳) و پرسش‌نامهٔ تنظیم هیجانی (گروس و جان، ۲۰۰۳) بود. برای گروه آزمایش، هشت جلسهٔ آموزشی نوددقیقه‌ای هفته‌ای یک‌بار برگزار شد. داده‌ها با استفاده از آزمون کای‌دو و تحلیل کوواریانس تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSSنسخهٔ ۲۷ ‌تحلیل شد. سطح معناداری آزمون‌های آماری ۰٫۰۵=a بود.
یافته‌ها: نتایج نشان داد، آموزش برنامهٔ ارتقاء کیفیت رابطهٔ مادرشوهر با عروس تأثیر معناداری بر بهبود دغدغهٔ همدلانه (۰٫۰۰۱>p)، دیدگاه‌گرایی (۰٫۰۰۱>p)، آشفتگی شخصی (۰٫۰۰۱>p)، سرکوبی هیجانی (۰٫۰۱۰=p) و ارزیابی مجدد هیجانی (۰٫۰۰۴=p) عروس‌ها و همسرانشان در گروه آزمایش داشت. براساس مقادیر اندازهٔ اثر، به‌ترتیب ۹۱٫۵درصد و ۸۰٫۶درصد و ۸۸٫۲درصد، ۹۳٫۹درصد و ۸۷٫۸درصد تغییرات دغدغهٔ همدلانه، دیدگاه‌گرایی، آشفتگی شخصی، سرکوبی هیجانی و ارزیابی مجدد هیجانی در پس‌آزمون ازطریق آموزش برنامهٔ ارتقاء کیفیت رابطهٔ مادرشوهر با عروس تبیین‌شدنی بود.
نتیجه‌گیری: باتوجه به نتایج پژوهش، ازطریق آموزش برنامهٔ ارتقاء کیفیت رابطهٔ مادرشوهر با عروس می‌توان به عروس‌ها و همسرانشان کمک کرد در رابطه با مادرشوهر، یاد بگیرند توجه بیشتری به دغدغه‌های همدلانه و نزدیک‌کردن دیدگاه‌ها و نگرانی‌های شخصی داشته باشند؛ همچنین هیجانات سرکوب‌شدهٔ خود را کم کنند و ارزیابی مجددی از هیجانات مثبت و منفی خویش انجام دهند تا بتوانند سطح کیفیت رابطهٔ خود را با مادرشوهر بهبود بخشند و افزایش دهند.

مائده احمدپور, میثم رضایی

چکیده
زمینه و هدف: یکی از راهبردهای بسیار مؤثر پیشگیری از سقوط در سالمندان، تمرینات برای تقویت عضلات همراه با تمرین تعادلی است. مطالعهٔ حاضر باهدف بررسی اثر تحریک الکتریکی عضلات بر بهبود تعادل پویا و ترس از سقوط در زنان سالمند ۶۵ الی ۷۰ سال انجام شد.
روش‌‌بررسی: مطالعهٔ حاضر از نوع نیمه‌تجربی و طرح پژوهش پیش‌آزمون و پس‌آزمون با دو گروه تمرین و گواه بود. جامعهٔ آماری تحقیق را زنان سالمند در دامنهٔ سنی ۶۵تا۷۰سالهٔ شهر مشهد تشکیل دادند. از این جامعه بیست نفر از سالمندان زن به‌طور داوطلبانه و باتوجه‌به اهداف پژوهش به‌صورت دردسترس و هدفمند وارد مطالعه شدند. افراد به‌طور تصادفی در دو گروه تمرینات تحریک الکتریکی عضلات و گواه قرار گرفتند. به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها،  مقیاس بین‌المللی ترس از افتادن (یاردلی و همکاران، ۲۰۰۵) و آزمون‌های تعادل پویا شامل آزمون برخاستن و راه‌رفتن زمان‌دار (ماتیاس و همکاران، ۱۹۸۶) و مقیاس تعادل پیشرفتهٔ فولرتون (رز و همکاران، ۲۰۰۶) در دو مرحلهٔ پیش‌آزمون و پس‌آزمون به‌کار رفت. تمرینات تحریک الکتریکی به‌مدت هشت هفته و هر هفته دو جلسهٔ بیست‌دقیقه‌ای به گروه تمرین ارائه شد. این دورهٔ تمرینی در سه فاز تمرینی شامل مراحل سازگاری (دو هفته) و تمرینات اولیه (دو هفته) و تمرینات اصلی (چهار هفته) صورت گرفت؛ اما گروه گواه در این مدت مداخله‌ای دریافت نکرد. برای تحلیل داده‌ها از تحلیل کوواریانس در سطح معناداری ۰٫۰۵ و نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۴ استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد، تمرینات تحریک الکتریکی عضلات بر بهبود تعادل پویا (مقیاس تعادل پیشرفتهٔ فولرتون) (۰٫۰۰۱>p) و تعادل پویا (آزمون برخاستن و راه‌رفتن زمان‌دار) (۰٫۰۲۵=p) سالمندان دارای تأثیر معنادار بود؛ اما تمرینات تحریک الکتریکی عضلات بر ترس از افتادن سالمندان تأثیر معناداری نداشت (۰٫۰۸۱=p).
نتیجه‌گیری: براساس نتایج پژوهش، تحریک الکتریکی عضلات بر تعادل پویا در زنان سالمند ۶۵ الی ۷۰ سال مؤثر است؛ اما تحریک الکتریکی عضلات بر ترس از سقوط در این سالمندان تأثیر معناداری ندارد. پیشنهاد می‌شود، مربیان و مراقبان به‌منظور ارتقای تعادل پویای بانوان سالمند از روش تحریک الکتریکی عضلات به‌عنوان روشی سالم و ایمن استفاده کنند.

شکوفه رحیمی, محسن سعیدمنش, فرنگیس دمهری

چکیده
زمینه و هدف: از اختلال‌های بسیار شایع همراه با بیش‌فعالی کمبود توجه، نارساخوانی رشدی است. پژوهش حاضر باهدف تعیین اثربخشی آگاهی واج‌شناختی همراه با ریتم موسیقی بر کارکردهای اجرایی در کودکان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی کمبود توجه همراه با نارساخوانی رشدی انجام شد.
روش‌بررسی: پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری را تمامی کودکان با تشخیص اختلال بیش‌فعالی کمبود توجه همراه با اختلال نارساخوانی رشدی شهر یزد در سال ۱۴۰۲ تشکیل دادند. ازاین‌بین سی نفر به‌روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه پانزده نفر) قرار گرفتند. ابزار پژوهش، مقیاس نقایص کارکردهای اجرایی کودکان و نوجوانان بارکلی (بارکلی، ۲۰۱۲) بود. تحلیل داده‌ها بااستفاده از آزمون‌های تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره در SPSS نسخهٔ ۲۶ انجام گرفت. سطح معناداری آزمون‌های آماری ۰٫۰۵ بود.
یافته‌ها: نتایج مشخص کرد، مداخلهٔ انجام‌شده بر خودمدیریتی زمان (۰٫۰۲۲=p)، خودسازمان‌دهی/حل مسئله (۰٫۰۱۰=p)، خودکنترلی/بازداری (۰٫۰۱۷=p)، خودانگیزشی (۰٫۰۱۶=p)، خودنظم‌جویی هیجانی (۰٫۰۱۴=p) و کارکردهای اجرایی کل (۰٫۰۰۸=p) در پس‌آزمون گروه آزمایش اثربخشی داشت؛ به‌علاوه باتوجه‌به مجذور اتا، افزایش میانگین خودمدیریتی زمان، خودسازمان‌دهی/حل مسئله، خودکنترلی/بازداری، خودانگیزشی، خودنظم‌جویی هیجان و کارکردهای اجرایی کل به‌ترتیب برابر با ۰٫۸۷۸، ۰٫۹۷۴، ۰٫۹۲۹، ۰٫۹۳۷، ۰٫۹۴۹ و ۰٫۹۵۱ بود که تأثیر مداخلهٔ آزمایشی را نشان داد؛ همچنین بیشترین اثربخشی بر خودسازمان‌دهی/حل مسئله با ۰٫۹۷ بود.
نتیجه‌گیری: براساس یافته‌ها نتیجه‌گیری می‌شود، آگاهی واج‌شناختی همراه با آموزش ریتم موسیقی بر بهبود کارکردهای اجرایی کودکان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی/کمبود توجه همراه با اختلال نارساخوانی رشدی اثربخش است و می‌توان از این برنامه در مدارس و مراکز اختلالات یادگیری استفاده کرد.

مریم عزیزی, سید رسول زیرک

چکیده
زمینه و هدف: براساس پژوهش‌های انجام‌شده، مداخلات روان‌شناختی متعددی بر اضطراب و استرس در بیماران دیالیزی مؤثر است؛ دراین‌راستا، پژوهش حاضر باهدف مقایسهٔ اثربخشی آموزش مثبت‌اندیشی و آموزش شادکامی بر اضطراب و استرس در بیماران دیالیزی انجام شد.
روش‌بررسی: روش پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری پژوهش را تمامی بیماران دیالیزی شهرستان پارس‌آباد در سال ۱۴۰۲ تشکیل دادند که با روش نمونه‌گیری هدفمند، ۴۵ نفر آزمودنی واجد شرایط، داوطلبانه وارد مطالعه شدند. سپس به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش (مثبت‌اندیشی و شادکامی) و یک گروه گواه، هر گروه پانزده نفر قرار گرفتند. آزمودنی‌های یک گروه آزمایش آموزش مثبت‌اندیشی را در هشت جلسه و آزمودنی‌های گروه آزمایش دیگر آموزش شادکامی را در هشت جلسه دریافت کردند. برای گروه گواه مداخله‌ای انجام نگرفت. به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها، پرسش‌نامهٔ اضطراب بک (بک و همکاران، ۱۹۸۸) و مقیاس استرس ادراک‌شده (کوهن و همکاران، ۱۹۸۳) به‌کار رفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۲ صورت گرفت. سطح معناداری برای همهٔ آزمون‌های آماری ۰٫۰۵ در نظر گرفته شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد، با کنترل اثرات پیش‌آزمون، اثر گروه‌ها معنادار بود و در دو گروه آزمایش در پس‌آزمون درمقایسه با گروه گواه، میانگین نمره‌های اضطراب (۰٫۰۰۱>p) و استرس (۰٫۰۰۱>p) به‌طور معناداری کاهش یافت. براساس مقایسۀ زوجی گروه‌ها، در متغیرهای اضطراب و استرس بین گروه‌های آموزش مثبت‌اندیشی (به‌ترتیب ۰٫۰۰۱>p، ۰٫۰۰۱>p) و آموزش شادکامی (به‌ترتیب ۰٫۰۱۴=p، ۰٫۰۱۱=p) با گروه گواه تفاوت معناداری وجود داشت؛ اما بین دو روش آموزش در اضطراب (۰٫۷۶۶=p) و استرس (۰٫۵۸۶=p) تفاوت معنادار مشاهده نشد.  
نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، آموزش مثبت‌اندیشی و آموزش شادکامی بر کاهش اضطراب و استرس در بیماران دیالیزی اثربخش است و می‌توان از آموزش مثبت‌اندیشی و آموزش شادکامی به‌عنوان برنامه‌هایی مناسب برای کاهش مشکلات بیماران دیالیزی استفاده کرد.

نوشین اسماعیلی, احمدرضا کیانی, علی شیخ الاسلامی

چکیده
زمینه و هدف: سلامت روان در رشد و بالندگی خانواده و جامعه مؤثر است. پژوهش حاضر باهدف تدوین و بررسی اثربخشی بستهٔ آموزشی مبتنی‌بر مؤلفه‌های سلامت روان بر سلامت روان دانش‌آموزان دختر ۱۲تا۱۴سالهٔ شهر تبریز انجام شد.
روش‌بررسی: پژوهش حاضر طرح آمیخته (کیفی-کمی) بود. در بخش کیفی بااستفاده از روش فراترکیب، عوامل مؤثر بر سلامت روان استخراج شد. در مرحلهٔ کمی، بررسی اثربخشی بستهٔ طراحی‌شده به‌روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه صورت گرفت. جامعهٔ آماری را دانش‌آموزان دختر ۱۲تا۱۴سالهٔ ارجاع داده‌شده از مدارس به مرکز مشاورهٔ آموزش‌وپرورش به‌دلیل مشکلات رفتاری و تحصیلی تشکیل دادند که به‌روش دردسترس وارد مطالعه شدند. نمونهٔ آماری شامل سی نفر بود که در فرم کوتاه پرسش‌نامهٔ سلامت روان (کیز، ۲۰۰۲) نمرات کمتری (بین ۱۴تا۲۸) کسب کردند. برای گروه آزمایش به‌مدت هشت جلسه آموزش ارائه شد. فرم کوتاه پرسش‌نامهٔ سلامت روان (کیز، ۲۰۰۲) در گروه‌های آزمایش و گواه در دو مرحله (قبل و بعد از آموزش) به‌کار رفت. تحلیل داده‌ها به‌روش تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و آزمون‌های تی مستقل و خی‌دو در سطح معناداری ۰٫۰۵ به‌کمک نرم‌افزار SPSS انجام گرفت.
یافته‌ها: براساس عوامل مستخرج از روش فراترکیب، بستهٔ آموزشی هشت‌جلسه‌ای تدوین شد و ضریب نسبی روایی محتوا براساس نظر هشت نفر از اساتید حوزهٔ روان‌شناسی برابر با ۰٫۹۳ به‌دست آمد. نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نشان داد، اثر مداخلهٔ آموزشی بر افزایش بهزیستی هیجانی و سلامت روان و سلامت اجتماعی گروه آزمایش بعد از حذف اثر پیش‌آزمون، معنادار بود (۰٫۰۰۱>p). اندازهٔ اثر نشان داد، ۶۵درصد از تغییرات بهزیستی هیجانی و ۸۴درصد از تغییرات سلامت روان و ۶۲درصد از تغییرات سلامت اجتماعی در پس‌آزمون ناشی‌از دریافت مداخله بود.
نتیجه‌گیری: براساس نتایج پژوهش، سلامت روان ماهیتی پویا دارد و با اجرای مداخلات مناسب مانند بستهٔ محقق‌ساخته می‌توان برای بهبود سلامت روان دانش‌آموزان گام برداشت.

آرزو ابش‌زاده قره‌تپه, عذرا غفاری نوران, بهنام مولائی

چکیده
زمینه و هدف: از متغیرهای تأثیرگذار بر عملکرد تحصیلی، درگیری تحصیلی است. شواهد فزاینده‌ای وجود دارد که یک مشکل به‌خصوص مرتبط با عملکرد تحصیلی پایین، ضعف درگیری تحصیلی است. پژوهش حاضر باهدف تعیین اثربخشی آموزش خود‌تعیین‌گری بر درگیری تحصیلی دانش‌آموزان دختر پایهٔ نهم با عملکرد تحصیلی پایین انجام شد.
روش‌بررسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعهٔ آماری را دانش‌آموزان دختر پایهٔ نهم شهر اردبیل با عملکرد تحصیلی پایین در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ تشکیل دادند. از بین آن‌ها سی نفر داوطلب واجد شرایط به‌روش نمونه‌گیری دردسترس و پس از کسب معیارهای ورود به مطالعه در دو گروه پانزده‌نفرهٔ آزمایش و گواه قرار گرفتند. ابزار به‌کاررفته در پژوهش، مقیاس درگیری تحصیلی (ریو، ۲۰۱۳) بود. برنامهٔ آموزش خودتعیین‌گری براساس نظریهٔ دسی و رایان (۲۰۱۲) طی ده جلسهٔ دوساعته تنها برای گروه آزمایش اجرا شد. تحلیل داده‌ها بااستفاده از تحلیل کوواریانس تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۷ صورت گرفت. سطح معنا‌داری آزمون‌های آماری ۰٫۰۵ در نظر گرفته شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد، اثر آموزش خودتعیین‌گری بر درگیری تحصیلی گروه آزمایش بعد از حذف اثر پیش‌آزمون معنادار بود (۰٫۰۰۶=p). اندازهٔ اثر نشان داد، ۲۴٫۴درصد از تغییرات درگیری تحصیلی در پس‌آزمون به‌واسطهٔ دریافت آموزش تبیین شد.
نتیجه‌گیری: براساس نتایج پژوهش، با آموزش خودتعیین‌گری، درگیری تحصیلی در دانش‌آموزان دختر پایهٔ نهم با عملکرد تحصیلی پایین افزایش می‌یابد؛ لذا، به‌کارگیری این برنامه در مدارس توصیه می‌شود.

هانیه رحیم جمارونی, احمد برجعلی, فرامرز سهرابی, عنایت الله زمان پور

چکیده
زمینه و هدف: لزوم متناسب‌سازی درمان ذهنیت‌های طرح‌واره‌ای برای خشم به‌منظور بهینه‌کردن اثرات درمانی برجسته است. پژوهش حاضر باهدف تدوین و اعتباریابی بستهٔ آموزش مدیریت خشم مبتنی‌بر ذهنیت‌های طرح‌واره‌ای در دانشجویان و تعیین اثربخشی آن بر ادراک خطر و نگرانی و نشخوار خشم انجام شد.
روش‌بررسی: روش پژوهش، آمیخته (طرح اکتشافی متوالی) بود. جامعهٔ آماری دو بخش کیفی و کمی را دانشجویان دانشگاه علامه طباطبائی در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۲ با نمونه‌‌گیری هدفمند تشکیل دادند. براساس یافته‌های حاصل از سه نمونهٔ بخش کیفی محتوای درمان ذهنیت‌های طرح‌واره‌ای متناسب‌سازی و به بستهٔ آموزشی تبدیل شد. در بخش کمی، سی نفر نمونهٔ داوطلب واجد شرایط پس از همگن‌سازی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه پانزده نفر) وارد مطالعه شدند و به‌طور تصادفی بلوکی قرار گرفتند. دو ماه بعد مرحلهٔ پیگیری اجرا شد. جمع‌آوری داده‌ها بااستفاده از مصاحبهٔ نیمه‌ساختاریافته، سیاههٔ ابراز خشم صفت-حالت (اسپیلبرگر و همکاران، ۱۹۹۹)، پرسش‌نامهٔ سبک ادراک نزدیکی خطر (ریسکیند و همکاران، ۲۰۰۰)، پرسش‌نامهٔ نگرانی پنسیلوانیا (میر و همکاران، ۱۹۹۰)، مقیاس نشخوار خشم (ساکودولسکی و همکاران، ۲۰۰۱)، پرسش‌نامهٔ خودگزارشی شخصیت برای اختلال‌های شخصیت براساس ویرایش پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی (فرست و همکاران، ۲۰۱۶)، چک‌لیست تجدیدنظرشدهٔ نشانه‌های اختلال‌های روانی (دروگاتیس و همکاران، ۱۹۷۳) صورت گرفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس چندمتغیری تک‌عاملی با اندازه‌گیری‌ مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در سطح معنا‌داری ۰٫۰۵ ازطریق نرم‌افزار آماری SPSS نسخهٔ ۲۶ انجام شد.
یافته‌ها: در بخش کیفی، سه مضمون ذهنیت‌های کودک و ذهنیت‌های مقابله‌ای و ذهنیت والد سرزنشگر به‌دست آمد. در بخش کمی، اثر زمان و اثر گروه و اثر متقابل گروه و زمان بر متغیرهای پژوهش (نشخوار خشم، نگرانی و ادراک خطر) معنا‌دار بود (۰٫۰۰۱>p). میانگین نمرات متغیرهای پژوهش در گروه آزمایش در پس‌آزمون و پیگیری درمقایسه با پیش‌آزمون به‌طور معنا‌داری کاهش یافت (۰٫۰۰۱>p).
نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های پژوهش، بستهٔ متناسب‌سازی‌شدهٔ آموزش مدیریت خشم مبتنی‌بر ذهنیت‌های طرح‌واره‌ای در کاهش ادراک خطر و نگرانی و نشخوار خشم سودمند است و اثربخشی آن در طول زمان ماندگاری دارد.